BAN QUẢN LÝ CẢNG CÁ NGHỆ AN
Gỡ "thẻ vàng" EC năm 2025: "Trận đánh lớn" và cuộc chuyển mình lịch sử của nghề cá Việt Nam
Bước vào năm 2025, ngành thủy sản Việt Nam không chỉ đứng trước áp lực phải gỡ bỏ "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu (EC) sau gần một thập kỷ dây dưa, mà còn đối diện với một cuộc "đại phẫu" toàn diện. Đây được xem là "năm bản lề", là thời điểm quyết định để chuyển từ tư duy khai thác tự phát sang nghề cá có trách nhiệm, minh bạch và bền vững.
Áp lực "ngàn cân" và cơ hội tái sinh
Đã gần 8 năm kể từ khi Ủy ban châu Âu (EC) rút "thẻ vàng" cảnh báo đối với thủy sản khai thác của Việt Nam vì các hành vi khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Khoảng thời gian ấy đủ dài để chúng ta thấm thía những thiệt hại to lớn: uy tín quốc gia trên trường quốc tế bị ảnh hưởng, thị trường xuất khẩu bị thu hẹp, và cay đắng hơn là hàng nghìn container thủy sản phải chịu sự kiểm soát gắt gao với tần suất 100% khi cập cảng châu Âu. Chi phí lưu kho bãi tăng, thời gian thông quan kéo dài khiến lợi nhuận của doanh nghiệp "bốc hơi", kéo theo đời sống của hàng triệu ngư dân trở nên bấp bênh.
Tuy nhiên, trong "nguy" luôn có "cơ". Bối cảnh khắc nghiệt của năm 2025 đang đặt Việt Nam vào thế "không thể lùi". Chính phủ xác định đây là năm then chốt, năm của những hành động quyết liệt nhất để tạo ra bước ngoặt. Mục tiêu không chỉ đơn thuần là gỡ bỏ một tấm thẻ màu vàng, mà xa hơn là tái cấu trúc toàn bộ ngành kinh tế biển. Chúng ta đang đứng trước cơ hội lịch sử để thay đổi căn bản cách quản lý nhà nước và tổ chức sản xuất trên biển, hướng tới một nền "kinh tế xanh" từ đại dương.
"Mệnh lệnh" từ Trung ương: Truy trách nhiệm đến cùng
Chưa bao giờ quyết tâm chính trị trong cuộc chiến chống IUU lại được đẩy lên cao độ như hiện nay. Tại các phiên họp của Ban Chỉ đạo quốc gia, thông điệp của Chính phủ rất rõ ràng: Chống IUU là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, gắn liền với danh dự quốc gia và chủ quyền biển đảo.
Năm 2025 đánh dấu sự thay đổi về chất trong công tác chỉ đạo: Chuyển từ "vận động, tuyên truyền" sang "ràng buộc pháp lý và chế tài xử phạt". Cơ chế "giao việc đến cùng - chịu trách nhiệm đến cùng" đã được kích hoạt. Theo đó, Chủ tịch UBND của 21 tỉnh (trước sáp nhập là 28 tỉnh thành), thành phố ven biển không thể còn đứng ngoài cuộc hay khoán trắng cho cấp dưới.
Nếu địa phương nào để xảy ra tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, lãnh đạo địa phương đó phải chịu trách nhiệm trước Thủ tướng và trước pháp luật. Cách tiếp cận này đã tạo ra một sức ép tích cực, buộc hệ thống chính trị từ tỉnh xuống huyện, xã phải chuyển động thực chất. Tư duy "làm cho có", "làm đối phó" đang dần bị loại bỏ, thay vào đó là sự vào cuộc rốt ráo, kiểm soát chặt chẽ từng con tàu, từng bến bãi.
Siết chặt "kỷ luật sắt" trên biển và bờ
Để hiện thực hóa quyết tâm chính trị, năm 2025 chứng kiến sự hoàn thiện mạnh mẽ về khung khổ pháp lý và hạ tầng quản lý.
Thứ nhất là minh bạch hóa đội tàu. Chính phủ yêu cầu thực hiện triệt để phương châm "Tàu thật – Hồ sơ thật – Hoạt động thật". Cuộc tổng rà soát tàu cá quy mô lớn đang diễn ra nhằm loại bỏ tình trạng tàu "3 không" (không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép). Mọi thông tin về đội tàu khai thác phải được số hóa và cập nhật lên Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase). Đây là điều kiện tiên quyết mà phía EC đòi hỏi: Chúng ta không thể quản lý nghề cá nếu không biết chính xác mình có bao nhiêu tàu và chúng đang ở đâu.
Thứ hai là "mắt thần" giám sát hành trình (VMS). Đây được xem là nút thắt khó gỡ nhất trong những năm qua. Tuy nhiên, trong năm bản lề này, việc duy trì kết nối VMS không còn là khuyến nghị mà là mệnh lệnh bắt buộc. Các chế tài xử phạt đã được nâng lên mức rất cao. Hành vi cố tình ngắt kết nối VMS, tháo thiết bị gửi sang tàu khác để trốn tránh sự giám sát sẽ bị xử lý nghiêm khắc, bao gồm đình chỉ giấy phép, phạt tiền hàng tỷ đồng, và thậm chí xem xét trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu tổ chức đưa tàu đi khai thác trái phép.
Thứ ba là pháo đài kiểm soát tại cảng. Quy trình truy xuất nguồn gốc thủy sản đang được siết chặt ngay từ cầu cảng. Lực lượng chức năng tăng cường nhân sự để giám sát sản lượng bốc dỡ, đối chiếu nhật ký khai thác với dữ liệu giám sát hành trình. Chỉ cần một mắt xích sai lệch, một kg cá không rõ nguồn gốc lọt vào chuỗi cung ứng, toàn bộ nỗ lực gỡ thẻ vàng có thể "đổ sông đổ bể". Do đó, các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu cũng buộc phải nói "không" tuyệt đối với nguyên liệu IUU, tham gia tích cực cùng VASEP trong việc xây dựng bộ quy tắc tuân thủ đạo đức kinh doanh.
Điểm sáng Nghệ An: Quản lý dựa trên số liệu thực
Trong bức tranh tổng thể đầy thách thức ấy, Nghệ An nổi lên như một ví dụ điển hình cho sự nỗ lực chuyển đổi. Là địa phương có đội tàu hùng hậu bậc nhất khu vực Bắc Trung Bộ, Nghệ An từng đối mặt với muôn vàn khó khăn: hạ tầng cảng cá xuống cấp, thói quen ngư dân còn tùy tiện, dữ liệu quản lý rời rạc.
Bước vào năm 2025, tỉnh này đã chọn cách tiếp cận khoa học: "Quản lý bằng dữ liệu".
Theo các báo cáo tổng hợp của ngành nông nghiệp và chính quyền địa phương, đến năm 2025, Nghệ An quản lý một số lượng lớn tàu cá, trong đó phần đáng kể là tàu có chiều dài trên 15 m hoạt động ở vùng khơi – nhóm buộc phải lắp VMS. Tính đến nay, hầu hết các tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên (nhóm tàu có nguy cơ vi phạm cao nhất) tại địa phương này đã lắp đặt VMS. Tại trung tâm điều hành của Chi cục Thủy sản tỉnh, các cán bộ trực ban 24/7, theo dõi từng đốm sáng đại diện cho các con tàu trên màn hình bản đồ số. Bất kỳ tàu nào mất kết nối hoặc vượt ranh giới cho phép đều lập tức nhận được cảnh báo.
Tại các cảng cá trọng điểm như cảng cá Lạch Quèn, cảng cá Quỳnh Phương… không khí làm việc cũng thay đổi hẳn. Cán bộ cảng được tập huấn kỹ năng sử dụng phần mềm, nhập liệu điện tử theo hướng dẫn chuẩn hóa của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Sự chuyển biến này không tự nhiên mà có. Nó đến từ các chiến dịch tuyên truyền bền bỉ "mưa dầm thấm lâu" tại các khu neo đậu, kết hợp với các đợt ra quân xử phạt nghiêm minh. Nhờ đó, tỷ lệ tàu cá Nghệ An vi phạm vùng biển nước ngoài đã giảm sâu, đóng góp tích cực vào nỗ lực chung của cả nước.
Bài toán sinh kế và tầm nhìn dài hạn
Cuộc chiến chống IUU, xét cho cùng, không phải là để triệt tiêu nghề cá mà là để cứu lấy nó. Việc siết chặt quản lý ban đầu chắc chắn gây ra những "cú sốc" cho ngư dân – những người vốn quen với tập quán đánh bắt tự do "trời yên biển lặng". Chi phí nhiên liệu tăng, ngư trường cạn kiệt, cộng thêm các quy định khắt khe về VMS, nhật ký... khiến nhiều chủ tàu nhỏ lao đao.
Hiểu được điều này, trong chiến lược năm 2025, song song với "cây gậy" xử phạt, Chính phủ và các địa phương như Nghệ An cũng tích cực đưa ra "củ cà rốt" hỗ trợ. Các chương trình chuyển đổi nghề, giảm dần tàu cá ven bờ, khuyến khích ngư dân vươn khơi theo mô hình tổ đội đoàn kết đang được đẩy mạnh.
Đặc biệt, định hướng phát triển nuôi trồng thủy sản trên biển (nuôi biển công nghiệp) đang được xem là lối thoát bền vững. Khi ngư dân có thể làm giàu từ việc nuôi biển, áp lực khai thác tận diệt sẽ giảm đi. Bài toán kinh tế được giải quyết hài hòa giữa lợi ích ngắn hạn và sự bảo tồn nguồn lợi dài hạn.
Lời kết: Hướng tới vị thế quốc gia có trách nhiệm
Năm 2025 sẽ là năm Việt Nam dồn toàn lực cho "trận đánh cuối cùng" để gỡ thẻ vàng EC. Nhưng ý nghĩa của cuộc chiến này đã vượt xa câu chuyện của một tấm thẻ.
Đó là hành trình lột xác để xây dựng một nền nghề cá hiện đại, minh bạch và có trách nhiệm. Khi hệ thống pháp luật hoàn thiện, dữ liệu minh bạch và ý thức ngư dân được nâng cao, thủy sản Việt Nam sẽ không chỉ rộng đường vào châu Âu mà còn tự tin chinh phục các thị trường khó tính nhất thế giới như Mỹ, Nhật Bản.
Hơn thế nữa, tuân thủ IUU chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ nguồn lợi thủy sản cho con cháu mai sau, giữ gìn màu xanh của biển cả và khẳng định vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế. Năm 2025, vì thế, không chỉ là năm bản lề, mà là năm khởi đầu cho một kỷ nguyên mới của nghề cá Việt Nam.
Nguồn tin: Trần Quang Khải
Đã gần 8 năm kể từ khi Ủy ban châu Âu (EC) rút "thẻ vàng" cảnh báo đối với thủy sản khai thác của Việt Nam vì các hành vi khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Khoảng thời gian ấy đủ dài để chúng ta thấm thía những thiệt hại to lớn: uy tín quốc gia trên trường quốc tế bị ảnh hưởng, thị trường xuất khẩu bị thu hẹp, và cay đắng hơn là hàng nghìn container thủy sản phải chịu sự kiểm soát gắt gao với tần suất 100% khi cập cảng châu Âu. Chi phí lưu kho bãi tăng, thời gian thông quan kéo dài khiến lợi nhuận của doanh nghiệp "bốc hơi", kéo theo đời sống của hàng triệu ngư dân trở nên bấp bênh.
Tuy nhiên, trong "nguy" luôn có "cơ". Bối cảnh khắc nghiệt của năm 2025 đang đặt Việt Nam vào thế "không thể lùi". Chính phủ xác định đây là năm then chốt, năm của những hành động quyết liệt nhất để tạo ra bước ngoặt. Mục tiêu không chỉ đơn thuần là gỡ bỏ một tấm thẻ màu vàng, mà xa hơn là tái cấu trúc toàn bộ ngành kinh tế biển. Chúng ta đang đứng trước cơ hội lịch sử để thay đổi căn bản cách quản lý nhà nước và tổ chức sản xuất trên biển, hướng tới một nền "kinh tế xanh" từ đại dương.
"Mệnh lệnh" từ Trung ương: Truy trách nhiệm đến cùng
Chưa bao giờ quyết tâm chính trị trong cuộc chiến chống IUU lại được đẩy lên cao độ như hiện nay. Tại các phiên họp của Ban Chỉ đạo quốc gia, thông điệp của Chính phủ rất rõ ràng: Chống IUU là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, gắn liền với danh dự quốc gia và chủ quyền biển đảo.
Năm 2025 đánh dấu sự thay đổi về chất trong công tác chỉ đạo: Chuyển từ "vận động, tuyên truyền" sang "ràng buộc pháp lý và chế tài xử phạt". Cơ chế "giao việc đến cùng - chịu trách nhiệm đến cùng" đã được kích hoạt. Theo đó, Chủ tịch UBND của 21 tỉnh (trước sáp nhập là 28 tỉnh thành), thành phố ven biển không thể còn đứng ngoài cuộc hay khoán trắng cho cấp dưới.
Nếu địa phương nào để xảy ra tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, lãnh đạo địa phương đó phải chịu trách nhiệm trước Thủ tướng và trước pháp luật. Cách tiếp cận này đã tạo ra một sức ép tích cực, buộc hệ thống chính trị từ tỉnh xuống huyện, xã phải chuyển động thực chất. Tư duy "làm cho có", "làm đối phó" đang dần bị loại bỏ, thay vào đó là sự vào cuộc rốt ráo, kiểm soát chặt chẽ từng con tàu, từng bến bãi.
Siết chặt "kỷ luật sắt" trên biển và bờ
Để hiện thực hóa quyết tâm chính trị, năm 2025 chứng kiến sự hoàn thiện mạnh mẽ về khung khổ pháp lý và hạ tầng quản lý.
Thứ nhất là minh bạch hóa đội tàu. Chính phủ yêu cầu thực hiện triệt để phương châm "Tàu thật – Hồ sơ thật – Hoạt động thật". Cuộc tổng rà soát tàu cá quy mô lớn đang diễn ra nhằm loại bỏ tình trạng tàu "3 không" (không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép). Mọi thông tin về đội tàu khai thác phải được số hóa và cập nhật lên Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase). Đây là điều kiện tiên quyết mà phía EC đòi hỏi: Chúng ta không thể quản lý nghề cá nếu không biết chính xác mình có bao nhiêu tàu và chúng đang ở đâu.
Thứ hai là "mắt thần" giám sát hành trình (VMS). Đây được xem là nút thắt khó gỡ nhất trong những năm qua. Tuy nhiên, trong năm bản lề này, việc duy trì kết nối VMS không còn là khuyến nghị mà là mệnh lệnh bắt buộc. Các chế tài xử phạt đã được nâng lên mức rất cao. Hành vi cố tình ngắt kết nối VMS, tháo thiết bị gửi sang tàu khác để trốn tránh sự giám sát sẽ bị xử lý nghiêm khắc, bao gồm đình chỉ giấy phép, phạt tiền hàng tỷ đồng, và thậm chí xem xét trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu tổ chức đưa tàu đi khai thác trái phép.
Thứ ba là pháo đài kiểm soát tại cảng. Quy trình truy xuất nguồn gốc thủy sản đang được siết chặt ngay từ cầu cảng. Lực lượng chức năng tăng cường nhân sự để giám sát sản lượng bốc dỡ, đối chiếu nhật ký khai thác với dữ liệu giám sát hành trình. Chỉ cần một mắt xích sai lệch, một kg cá không rõ nguồn gốc lọt vào chuỗi cung ứng, toàn bộ nỗ lực gỡ thẻ vàng có thể "đổ sông đổ bể". Do đó, các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu cũng buộc phải nói "không" tuyệt đối với nguyên liệu IUU, tham gia tích cực cùng VASEP trong việc xây dựng bộ quy tắc tuân thủ đạo đức kinh doanh.
Điểm sáng Nghệ An: Quản lý dựa trên số liệu thực
Trong bức tranh tổng thể đầy thách thức ấy, Nghệ An nổi lên như một ví dụ điển hình cho sự nỗ lực chuyển đổi. Là địa phương có đội tàu hùng hậu bậc nhất khu vực Bắc Trung Bộ, Nghệ An từng đối mặt với muôn vàn khó khăn: hạ tầng cảng cá xuống cấp, thói quen ngư dân còn tùy tiện, dữ liệu quản lý rời rạc.
Bước vào năm 2025, tỉnh này đã chọn cách tiếp cận khoa học: "Quản lý bằng dữ liệu".
Theo các báo cáo tổng hợp của ngành nông nghiệp và chính quyền địa phương, đến năm 2025, Nghệ An quản lý một số lượng lớn tàu cá, trong đó phần đáng kể là tàu có chiều dài trên 15 m hoạt động ở vùng khơi – nhóm buộc phải lắp VMS. Tính đến nay, hầu hết các tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên (nhóm tàu có nguy cơ vi phạm cao nhất) tại địa phương này đã lắp đặt VMS. Tại trung tâm điều hành của Chi cục Thủy sản tỉnh, các cán bộ trực ban 24/7, theo dõi từng đốm sáng đại diện cho các con tàu trên màn hình bản đồ số. Bất kỳ tàu nào mất kết nối hoặc vượt ranh giới cho phép đều lập tức nhận được cảnh báo.
Tại các cảng cá trọng điểm như cảng cá Lạch Quèn, cảng cá Quỳnh Phương… không khí làm việc cũng thay đổi hẳn. Cán bộ cảng được tập huấn kỹ năng sử dụng phần mềm, nhập liệu điện tử theo hướng dẫn chuẩn hóa của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Sự chuyển biến này không tự nhiên mà có. Nó đến từ các chiến dịch tuyên truyền bền bỉ "mưa dầm thấm lâu" tại các khu neo đậu, kết hợp với các đợt ra quân xử phạt nghiêm minh. Nhờ đó, tỷ lệ tàu cá Nghệ An vi phạm vùng biển nước ngoài đã giảm sâu, đóng góp tích cực vào nỗ lực chung của cả nước.
Bài toán sinh kế và tầm nhìn dài hạn
Cuộc chiến chống IUU, xét cho cùng, không phải là để triệt tiêu nghề cá mà là để cứu lấy nó. Việc siết chặt quản lý ban đầu chắc chắn gây ra những "cú sốc" cho ngư dân – những người vốn quen với tập quán đánh bắt tự do "trời yên biển lặng". Chi phí nhiên liệu tăng, ngư trường cạn kiệt, cộng thêm các quy định khắt khe về VMS, nhật ký... khiến nhiều chủ tàu nhỏ lao đao.
Hiểu được điều này, trong chiến lược năm 2025, song song với "cây gậy" xử phạt, Chính phủ và các địa phương như Nghệ An cũng tích cực đưa ra "củ cà rốt" hỗ trợ. Các chương trình chuyển đổi nghề, giảm dần tàu cá ven bờ, khuyến khích ngư dân vươn khơi theo mô hình tổ đội đoàn kết đang được đẩy mạnh.
Đặc biệt, định hướng phát triển nuôi trồng thủy sản trên biển (nuôi biển công nghiệp) đang được xem là lối thoát bền vững. Khi ngư dân có thể làm giàu từ việc nuôi biển, áp lực khai thác tận diệt sẽ giảm đi. Bài toán kinh tế được giải quyết hài hòa giữa lợi ích ngắn hạn và sự bảo tồn nguồn lợi dài hạn.
Lời kết: Hướng tới vị thế quốc gia có trách nhiệm
Năm 2025 sẽ là năm Việt Nam dồn toàn lực cho "trận đánh cuối cùng" để gỡ thẻ vàng EC. Nhưng ý nghĩa của cuộc chiến này đã vượt xa câu chuyện của một tấm thẻ.
Đó là hành trình lột xác để xây dựng một nền nghề cá hiện đại, minh bạch và có trách nhiệm. Khi hệ thống pháp luật hoàn thiện, dữ liệu minh bạch và ý thức ngư dân được nâng cao, thủy sản Việt Nam sẽ không chỉ rộng đường vào châu Âu mà còn tự tin chinh phục các thị trường khó tính nhất thế giới như Mỹ, Nhật Bản.
Hơn thế nữa, tuân thủ IUU chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ nguồn lợi thủy sản cho con cháu mai sau, giữ gìn màu xanh của biển cả và khẳng định vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế. Năm 2025, vì thế, không chỉ là năm bản lề, mà là năm khởi đầu cho một kỷ nguyên mới của nghề cá Việt Nam.
Nguồn tin: Trần Quang Khải
Ý kiến bạn đọc
Bạn cần đăng nhập với tư cách là Thành viên chính thức để có thể bình luận
Danh mục
Thống kê truy cập
- Đang truy cập25
- Hôm nay281
- Tháng hiện tại208,009
- Tổng lượt truy cập4,385,275
